Çalışan annelerin yüzünü güldüren emsal karar!

Doğum izni dönüşündeki mağduriyete yargıtay ‘dur’ dedi

Milyonlarca çalışan anneyi yakından ilgilendiren emsal bir karara imza atan Yargıtay, doğum izni sonrasında kadın işçinin uzmanlık alanı dışında bir görevde çalıştırılmaya zorlanmasının ayrımcılık tazminatını gerektirdiğine hükmetti. Karar, doğum izninden dönen kadın çalışanlara yönelik görev değişikliği, düşük ücret zammı ve hak edilen primlerin ödenmemesi gibi uygulamalar açısından önemli bir emsal oluşturdu.

Doğum izni sonrası görev değişikliği yaşadı

Özel bir bankada kıdemli banka analisti olarak çalışan kadın, doğum izninden döndüğünde beklemediği bir durumla karşılaştı. Hak kazandığı primleri alamayan çalışan, uzmanlık alanı dışında bir göreve getirildi. Ayrıca mesai arkadaşlarına kıyasla daha düşük zam oranı aldı.

Yaşadığı sorunlar üzerine istifa eden kadın çalışan, İş Mahkemesi'ne başvurdu. Davacı, işyerinde psikolojik tacize (mobbing) maruz kaldığını, bölüm müdürü pozisyonuna atanan yöneticinin etik dışı tutum ve davranışlarının zamanla kendisini bezdirmeye ve sindirmeye yönelik planlı davranışlara dönüştüğünü ileri sürdü.

İkizlere hamile kaldıktan sonra psikolojik baskıların başladığını belirten kadın çalışan, hamileliği nedeniyle eşitlik ilkesine aykırı davranıldığını ve ayrımcılık tazminatına hükmedilmesi gerektiğini savundu.

Hak ettiği primleri ve görevini geri istedi

Yaşadığı sıkıntıları banka yöneticilerine aktardığını ancak yöneticilerin kendisine karşı saldırgan bir tavır sergilediğini öne süren davacı, doğum izninin ardından işe döndüğünde bankacılık sektörüne ilişkin sorumluluğunun elinden alındığını ve bu görevin yeni işe alınan başka bir çalışana devredildiğini iddia etti.

Tüm kariyerinin göz ardı edildiğini belirten kadın çalışan, bunun yerine sigorta sektörünün takibinin kendisine bırakıldığını ifade etti.

Düşük performans puanlarına itiraz eden davacı, yöneticisi ve genel müdürle gerçekleştirdiği toplantıda hak ettiği primin ödenmesini, ücret zammının düzeltilmesini ve doğum iznine ayrılmadan önceki görevine iade edilmesini talep etti. Ancak bu taleplerinden sonuç alamadığını belirterek iş sözleşmesini haklı nedenle feshetti.

Kadın çalışan; manevi tazminat, kıdem tazminatı, fazla çalışma ücreti, yıllık izin ücreti, prim, tedavi masraflarından kaynaklanan maddi zarar ve ayrımcılık tazminatının bankadan tahsil edilmesini istedi.

Banka, görev değişikliğinin sözleşmeye aykırı olmadığını savundu

Davalı banka avukatı ise çalışanın doğum izninin ardından yeniden işe başladığını, bankacılık sektörü yerine sigortacılık sektörünün kendisine verildiğini kabul etti.

Ancak kıdemli analistlerin görev tanımlarında hangi sektörleri takip edeceklerinin belirtildiğini ve iş sözleşmesinde esaslı bir değişiklik yapılmadığını ileri sürdü.

İş mahkemesi ayrımcılık iddiasını reddetti

İş Mahkemesi, kadının kıdem tazminatına hak kazandığına karar verirken ayrımcılık iddialarını ispatlanamadığı gerekçesiyle kabul etmedi.

Mahkeme kararında, davacının ikiz gebelik sürecinin normal bir gebeliğe kıyasla daha stresli olabileceği, görev ve pozisyonunun sorumluluklarıyla birlikte değerlendirildiğinde erken doğum ile işverenin iddia edilen eylemleri arasındaki illiyet bağının kesileceği belirtildi.

Ayrıca işyerinde planlı ve sistematik bir bezdirme uygulandığının yeterli şekilde ispatlanamadığı ifade edilerek ayrımcılık ve manevi tazminat taleplerinin reddine, davanın ise kısmen kabulüne hükmedildi.

Karara taraf avukatları tarafından itiraz edildi. Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) itirazları reddetti. Bunun üzerine dosya temyiz edildi ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin incelemesine taşındı.

Yargıtay ayrımcılık tazminatının kabul edilmesi gerektiğine hükmetti

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, emsal niteliğindeki kararında yerel mahkemenin ayrımcılık tazminatını reddetmesini hukuka uygun bulmadı.

Kararda, davacı işçinin yatırım, araştırma ve hisse senedi araştırma alanlarında kıdemli analist olarak çalıştığı, doğum iznindeyken yerine başka bir kişinin istihdam edildiği ve doğum izni sonrasında kendisine sigorta sektörünü takip etme görevi verildiği hatırlatıldı.

Yargıtay, kadının uzmanlık alanı dışındaki görevi kabul etmediğini ve iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiğini belirtti.

Kararda şu ifadelere yer verildi:

“Dosya kapsamındaki deliller, dinlenen tanıkların anlatımı dikkate alındığında davacı işçinin doğum iznine ayrıldığı, doğum izni sonrası davacıya eski işi yerine başka bir iş teklif edildiği, bu işin davacının uzmanlık alanının dışında olduğu davacı tarafından ispat edilmiştir.”

Yargıtay, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 5'inci maddesinin son fıkrası uyarınca davacının ayrımcılık ihlalini güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyduğuna dikkat çekti.

Kararda, bu aşamadan sonra ayrımcılık yapılmadığını ispatlama yükümlülüğünün işverene ait olduğu vurgulandı.

İşverenin, çalışanın doğum öncesindeki görev ve konumunun doğum sonrasında hangi gerekçelerle değiştirildiğini ve farklı muamele yapılmasını gerektiren nedenleri somut olgularla ortaya koyamadığı belirtildi.

Yargıtay, bu gerekçelerle ayrımcılık tazminatı talebinin kabul edilmesi gerekirken reddedilmesini hatalı buldu ve yerel mahkemenin kararının bozulmasına hükmetti.

Karar çalışan anneler için emsal olacak

Yargıtay'ın kararıyla birlikte doğum izni sonrasında kadın çalışanların uzmanlık alanı dışındaki görevlere geçirilmesi, görevlerinin rızaları dışında değiştirilmesi ve diğer çalışanlara kıyasla daha düşük zam almaları gibi uygulamalar ayrımcılık kapsamında değerlendirilebilecek.

Karar, doğum izninden dönen kadın çalışanların çalışma hayatında eşit muamele görmesi ve yasal haklarının korunması açısından önemli bir emsal niteliği taşıyor.